W ostatnich latach Stalowa Wola konsekwentnie rozwija zielono-niebieską infrastrukturę. Powstały nowe parki i tereny nadrzeczne, które zyskały atrakcyjny charakter. Park Zimnej Wody, rozległe Błonia Nadsańskie czy Skarpa przy osiedlu Pławo są dziś przykładami przestrzeni, które dzięki przemyślanemu zagospodarowaniu służą mieszkańcom na co dzień. Ścieżki spacerowe, place zabaw, skatepark, miejsca do grillowania czy zbiorniki wodne, wzbogacają ofertę miasta i zwiększają komfort życia.

Dlaczego potrzebna była zmiana

Położenie Stalowej Woli – nad rzeką San i w sąsiedztwie dużych kompleksów leśnych – sprawia, że kwestie środowiskowe są tu szczególnie ważne. Brak odpowiednio zagospodarowanych terenów zielonych oznaczał nie tylko ograniczoną ofertę rekreacyjną, ale także niewystarczającą ochronę przed skutkami zmian klimatycznych. Potrzebne były działania, które poprawią estetykę otoczenia, stworzą miejsca integracji i wypoczynku oraz wzmocnią naturalne walory krajobrazowe i bioróżnorodność.

Zielone cele

Projekty „Rozwój terenów zielonych w gminie Stalowa Wola” oraz „Poprawa jakości środowiska miejskiego poprzez utworzenie w gminie Stalowa Wola nowych terenów zielonych”, realizowane były w latach 2017-2022. Miały dwa główne cele: zahamować zmniejszanie powierzchni zieleni w mieście oraz podnieść świadomość ekologiczną mieszkańców. W praktyce oznaczało to rewitalizację czterech dużych obszarów – osiedla Skarpa, zespołu parkowo-pałacowego w Charzewicach, Błoń nad Sanem i Parku Zimnej Wody – i przekształcenie ich w bezpieczne, atrakcyjne miejsca do wypoczynku.

– Gmina Stalowa Wola podejmuje szereg działań mających na celu ochronę i rozwój terenów zielonych oraz wdrażanie rozwiązań z zakresu zielono-niebieskiej infrastruktury. Te inicjatywy stanowią ważny element strategii adaptacji miasta do zmian klimatycznych i podnoszenia jakości przestrzeni publicznej – mówi Jolanta Kowalewska, naczelnik Wydziału Rozwoju i Funduszy Zewnętrznych.

Zgodnie ze Strategią Rozwoju Miasta Stalowej Woli na lata 2022-2030, jednym z priorytetów jest zwiększanie powierzchni biologicznie czynnej, poprawa jakości powietrza oraz wprowadzanie rozwiązań ograniczających skutki ekstremalnych zjawisk pogodowych, takich jak fale upałów czy podtopienia. Ważnym elementem tej polityki jest także włączenie mieszkańców w proces współdecydowania – służy temu m.in. Zielony Budżet Obywatelski. Równolegle rozwijana jest strategia elektromobilności obejmująca zakup autobusów elektrycznych i budowę „zielonych” przystanków. Wszystkie te działania tworzą spójną politykę klimatyczną miasta, nastawioną na zwiększanie odporności na zmiany klimatu i budowanie atrakcyjnej, zdrowej przestrzeni miejskiej.

Cztery obszary o różnych funkcjach

Rozwój terenów zielonych w Stalowej Woli objął cztery duże obszary, z których każdy otrzymał własną tożsamość i rolę w miejskim ekosystemie.

Osiedle Skarpa – 4,37 ha
Najmniejszy z projektów, ale ważny dla mieszkańców osiedla. Powstały tu ścieżki piesze i rowerowe, punkty widokowe oraz plac zabaw z altaną. Dodano elementy małej architektury i budki lęgowe dla ptaków, a renowacja zieleni i zabezpieczenie skarpy przed osuwaniem zapewniły bezpieczeństwo oraz estetykę przestrzeni.

Park Zimnej Wody – 7,57 ha
To miejsce stało się centrum rekreacji i edukacji ekologicznej. Obok istniejących obiektów sportowych powstały skatepark, pumptrack i strefy dla dzieci i młodzieży. Wprowadzono też wielogatunkowe układy zieleni, dwa biotopy wodne (naturalne lub sztuczne środowiska wodne, które są siedliskiem dla organizmów roślinnych i zwierzęcych) i ścieżki edukacyjne, a skarpę dodatkowo zabezpieczono przed erozją. Naturalistyczny park harmonijnie wpisuje się w nadrzeczny krajobraz.

Błonia Nadsańskie – 45,75 ha
Największy teren zieleni w mieście przeszedł gruntowną metamorfozę. Betonowe nawierzchnie ustąpiły miejsca naturalnym murawom i łąkom, a przestrzeń podzielono na strefy aktywności i wypoczynku. Powstały ścieżki piesze, rowerowe i biegowe, boiska, plaża, tarasy drewniane i dwa place zabaw. Ważnym elementem stały się rozwiązania edukacyjne – ścieżki przyrodnicze, hotele dla owadów i stanowiska lęgowe dla ptaków.

Zespół parkowo-pałacowy w Charzewicach – 9,38 ha
Nacisk położono na prace arborystyczne i porządkowe. Usunięto chore i suche gałęzie, poprawiono bezpieczeństwo oraz stan zdrowotny drzew, a park stał się ponownie miejscem spacerów i wypoczynku. Był to pierwszy etap szerzej zakrojonej rewitalizacji, który przywrócił wartość historycznego założenia i zadbał o cenną szatę roślinną.

Między rekreacją a ekologią

Realizacja projektów była możliwa dzięki dofinansowaniu z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020. Oba przedsięwzięcia objęły cztery różne obszary – od historycznego parku w Charzewicach, przez nadrzeczne Błonia, aż po Skarpę i Park Zimnej Wody – i wymagały indywidualnego podejścia do każdego z nich. Najtrudniejsze było takie zaplanowanie działań, by w jednym miejscu spotkały się funkcje rekreacyjne, ekologiczne, edukacyjne i społeczne, przy jednoczesnym zachowaniu walorów przyrodniczych i bezpieczeństwa użytkowników.

– Koordynacja tak szerokich przedsięwzięć wymagała zaangażowania wielu specjalistów z Urzędu Miasta Stalowej Woli. Największym wyzwaniem była konieczność pogodzenia różnych oczekiwań i potrzeb. Dzięki wsparciu Funduszy Europejskich udało się stworzyć nową jakość, która dziś służy mieszkańcom jako przestrzeń odpoczynku, aktywności i kontaktu z naturą – mówi Dorota Szymańska, zastępca naczelnika Wydziału Rozwoju i Funduszy Zewnętrznych.

Efekty w liczbach

• 67 ha – łącznie tyle powierzchni objęły projekty w Stalowej Woli
• 3 nowe place zabaw – dla dzieci w różnym wieku
• 1 pumptrack i tor rolkarski – miejsca dla młodzieży i miłośników sportów
• 3 boiska sportowe – dwa trawiaste (105 × 68 m i 56 × 26 m) oraz jedno piaszczyste (41 × 22 m)
• Plaża o powierzchni 1843 m² i drewniany taras wypoczynkowy 1465 m² – przestrzenie do relaksu nad wodą
• Kilometry tras biegowych i ścieżek do nordic walking – wszystkie oznakowane i bezpieczne.
• 134 elementy edukacyjne – m.in. ścieżki przyrodnicze, hotele dla owadów i stanowiska lęgowe dla ptaków
• 397 elementów małej architektury – ławki, kosze, stojaki rowerowe i tablice informacyjne.
• Tysiące nowych nasadzeń:
  • Park Zimnej Wody: 110 drzew, 16 989 krzewów, 12 202 byliny i łąki kwietne
  • Błonia Nadsańskie: 73 drzewa, 18 418 krzewów oraz łąki kwietne
  • Skarpa na osiedlu Pławo: 121 drzew, 3020 krzewów i krzewinek, 1931 pnączy.

Zespół parkowo-pałacowy w Charzewicach
To prawdziwa perła Stalowej Woli – miejsce, w którym historia spotyka się z naturą. XIX-wieczny kompleks, założony przez ród Lubomirskich, rozciąga się na 13,5 hektara i zachwyca różnorodnością krajobrazu. Jego wizytówką jest imponująca, 200-metrowa aleja czerwonych dębów, prowadząca w głąb parku niczym naturalny zielony tunel.

Na spacerowiczów czeka tu niemal 80 gatunków drzew, w tym wiele rzadkich i unikatowych – od majestatycznego miłorzębu dwuklapowego i magnolii, po egzotyczne cyprysy, jodłę kalifornijską czy sosnę wejmutkę. Wiosną teren rozkwita dywanem zawilców i fiołków, tworząc niezapomniany krajobraz.

Dlaczego bioróżnorodność jest tak ważna

Im więcej gatunków roślin i zwierząt na danym terenie, tym większa jego odporność na choroby, szkodniki i zmiany klimatu. Zielone przestrzenie z różnorodną roślinnością poprawiają mikroklimat, zatrzymują wodę, filtrują powietrze i tworzą siedliska dla owadów zapylających oraz ptaków.

Stalowa Wola – miasto wśród lasów

Powstała tuż przed II wojną światową jako jeden z głównych ośrodków Centralnego Okręgu Przemysłowego. Budowano ją w otoczeniu Puszczy Sandomierskiej, co do dziś jest widoczne w krajobrazie. Rozwój miasta sprawił jednak, że naturalna zieleń przestała w pełni zaspokajać potrzeby mieszkańców – stąd inwestycje w nowe tereny zielone.
San to jedna z najdłuższych rzek Polski (443 km), płynąca przez Bieszczady, Przemyśl i Stalową Wolę. Odnowione Błonia nad Sanem stały się jej nowym, zielonym brzegiem w sercu miasta.