Podczas przygotowań Planu Rozwoju Miasta Krosna na lata 2021-2030 zdiagnozowano kluczowy problem – spadającą atrakcyjność Krosna jako miejsca do życia. Analizy pokazały, że miasto nie było gotowe na zmiany klimatyczne: tylko 1,5% jego powierzchni stanowiły tereny zielone. Brak parków, skwerów i przestrzeni rekreacyjnych odbijał się na komforcie mieszkańców, a w efekcie powodował suburbanizację – odpływ ludzi na przedmieścia.

Krosno postanowiło to zmienić. Miasto o przemysłowej przeszłości chciało się stać miejscem z zieloną przyszłością. Tak narodził się projekt „Kreujemy + Rozwijamy + Ożywiamy + Stymulujemy + Nakreślamy + Odmieniamy = KROSNO”, finansowany w 85% z Funduszy Norweskich i w 15% z budżetu państwa.

Ludzie chcą zieleni, nie betonu

Diagnoza potrzeb pokazała jasno: krośnianie chcą zieleni. W badaniu ankietowym z 2020 r. aż 76,6% respondentów wskazało, że w mieście brakuje parków i terenów rekreacyjnych. Potwierdziły to także spotkania z Radą Rozwoju, lokalnymi liderami i organizacjami społecznymi. Mieszkańcy oczekiwali miejsc, które łączą rekreację, odpoczynek i edukację ekologiczną.

– Nie da się zmieniać miasta zza biurka. Musimy słuchać mieszkańców i tworzyć przestrzenie razem z nimi – podkreśla Miranda Trojanowska, zastępca prezydenta Krosna.

To właśnie brak nawyku angażowania ludzi w planowanie przestrzeni publicznej uznano za jedno z wyzwań rozwojowych miasta. Dlatego już na etapie przygotowań zaplanowano szerokie konsultacje społeczne, które miały objąć zarówno dorosłych, jak i młodzież.

Norweska filozofia współdecydowania

Fundusze norweskie mają swoją wyjątkową wartość dodaną. To nie tylko pieniądze na inwestycje – to sposób myślenia o rozwoju, w którym kluczowe są dialog, równość i partnerstwo. Norwegia jako państwo, które od lat wsłuchuje się w głos obywateli, przekazuje razem ze środkami finansowymi ideę współodpowiedzialności. Partnerem Krosna w projekcie została gmina Øygarden, której przedstawiciele doradzali, jak skutecznie rozwijać partycypację społeczną, dostępność przestrzeni i lokalną przedsiębiorczość. To dzięki tej współpracy Krosno zyskało nową kulturę konsultacji – opartą na rozmowie, a nie dyrektywach.

Z pomysłów mieszkańców – parki, które tętnią życiem

Efektem wspólnego planowania stały się trzy wyjątkowe realizacje: dwa parki kieszonkowe i park sensoryczny.

Park przy ul. Piastowskiej, o powierzchni 16 arów, zaprojektowano jako przestrzeń dla rodzin i seniorów. Są tu alejki, plac zabaw, ławki, leżaki, stół do szachów i bogate nasadzenia drzew oraz krzewów. To miejsce wytchnienia – zielona wyspa pośród miejskiego zgiełku.

Drugi, mniejszy park przy ul. Lwowskiej, powstał z myślą o młodych mieszkańcach. Znajdują się tu trampoliny, flowpark, hamaki i ścianka do graffiti. Ta przestrzeń  inspiruje do ruchu i kreatywności.

Najbardziej unikatowy jest jednak park sensoryczny przy ul. Chopina, łączy bowiem rekreację, rehabilitację i sztukę. Posadzono tu ponad 2,5 tys. roślin, zbudowano pomosty, altany, stanowiska grillowe i ścieżki spacerowe. Na odwiedzających czekają plenerowe instrumenty muzyczne i specjalna strefa hortiterapii – terapii ogrodem, która poprawia nastrój i zdrowie psychiczne.

Od konsultacji do zmiany przestrzeni

Proces konsultacji był sercem projektu. Ankiety elektroniczne, plakaty w mieście i spotkania w dzielnicach pozwoliły zebrać opinie kilkuset mieszkańców. Sondaż dotyczący parku przy ul. Lwowskiej pokazał, że 63% ankietowanych chce zmian w tym rejonie. Większość wskazała, że park powinien mieć trampolinę ziemną, elementy flowparku, żywopłot i małą architekturę – leżaki, ławki, huśtawki.

Pomysły mieszkańców naprawdę się liczyły. Zostały uwzględnione w dokumentacji technicznej i realizacji projektu. – Najważniejsze było, by mieszkańcy czuli, że to również ich projekt. Kiedy ludzie współtworzą przestrzeń, dbają o nią z zupełnie innym zaangażowaniem – dodaje Miranda Trojanowska.

Efekty dla ludzi i środowiska

Nowe tereny zielone to nie tylko piękniejsze miasto, ale także konkretne korzyści środowiskowe i zdrowotne. Zwiększyła się bioróżnorodność, poprawiła jakość powietrza, obniżyła temperatura otoczenia, a roślinność stała się naturalną barierą akustyczną.

Projekt miał też wymiar społeczny – zachęca do aktywności fizycznej, sprzyja integracji i buduje więzi między mieszkańcami. – To nie tylko park. To symbol, że potrafimy rozmawiać i wspólnie tworzyć nasze miasto – mówi jedna z uczestniczek konsultacji w raporcie projektu.

Trudne rozmowy, trwałe rezultaty

Największym wyzwaniem była koordynacja wielu głosów. Konsultacje społeczne wymagają czasu, a niekiedy kompromisów, ale to właśnie dzięki nim projekt zyskał prawdziwą wartość. Kiedy mieszkańcy czują, że są współautorami zmian, stają się ich ambasadorami i strażnikami. Krosno udowodniło, że wspólne planowanie daje trwałe efekty – i buduje poczucie dumy z miejsca, w którym się żyje.

Dobre praktyk inspirują

Krośnieńskie parki kieszonkowe to przykład, że zieleń można tworzyć nawet tam, gdzie brakuje miejsca. Te niewielkie przestrzenie – od 300 do 5000 m² – stają się naturalnymi punktami spotkań. Ich idea, popularna w Skandynawii, idealnie wpasowała się w miejską tkankę Krosna. Parki są dziś miejscem odpoczynku, aktywności i edukacji ekologicznej. To model, który już inspiruje inne miasta – jak tworzyć przestrzeń wspólną w oparciu o dialog i lokalną tożsamość.

Zielony dialog trwa

Projekt „K+R+O+S+N+O” zakończył się w 2024 r., ale jego efekty wciąż rosną – dosłownie i w przenośni. Dzięki współpracy z gminą Øygarden miasto nauczyło się nowego sposobu myślenia o rozwoju: otwartego, demokratycznego i zielonego.

Podczas konferencji podsumowującej prezydent Piotr Przytocki mówił: To miejsce tworzone dla mieszkańców – przy udziale mieszkańców. Wspólnie zmieniamy Krosno w miasto zielone, nowoczesne i otwarte.

Dziś Krosno jest przykładem, że prawdziwa zmiana zaczyna się od rozmowy. A zielona przestrzeń to nie tylko drzewa i rabaty, lecz symbol wspólnoty, zaufania i odpowiedzialności za przyszłość.

Efekty projektu w pigułce

środowiskowe:

• poprawa jakości powietrza
• obniżenie temperatury otoczenia
• zwiększenie bioróżnorodności
• naturalna izolacja akustyczna

społeczne i zdrowotne:

• poprawa dobrostanu psychicznego
• zachęta do aktywności fizycznej
• integracja międzypokoleniowa
• większe poczucie więzi z miejscem zamieszkania

urbanistyczne:

• poprawa estetyki przestrzeni publicznej
• rewitalizacja małych przestrzeni
• optymalne wykorzystanie terenów miejskich