– Wiele problemów wynika z naszej lokalizacji. Na terenie miasta krzyżują się trzy rzeki: Wisłoka, Ropa i Jasiołka. Położenie części dzielnic na wzgórzach sprawia, że podczas ulewnych opadów niżej zlokalizowane nieruchomości są podtapiane. Inne działania musimy podejmować na osiedlach obwodowych, a inne w szczelnie zabetonowanym śródmieściu – podkreśla Adam Kostrząb, burmistrz miasta.

Odpowiedzią na wiele wyzwań, z jakimi mierzy się samorząd, ma być realizowany obecnie projekt „Zielono-niebieska infrastruktura w Jaśle”.

Działania:

• Rozszczelnienie powierzchni utwardzonych
• Wprowadzanie nawierzchni wodoprzepuszczalnych
• Budowę zbiorników retencyjnych
• Zwiększanie terenów zielonych oraz bioróżnorodności.

Dodatkowym elementem są działania edukacyjne i społeczne, które angażują mieszkańców w proces zmian, w tym w przygotowanie „Miejskiego Planu Adaptacji do zmian klimatu do 2030 roku”.

Miasto przyjęło ten dokument w lutym. Obejmuje on osiem szczegółowych celów, w tym poprawę retencji, ograniczenie smogu i zmniejszenie skutków suszy. – Stworzenie planu nie sprawi, że będzie łatwiej. Będzie tak samo trudno, tylko obierając właściwy kurs, można konsekwentnie płynąć do celu – dodaje burmistrz.

Rynek: więcej zieleni i wody

Jednym z najważniejszych przedsięwzięć jest przebudowa zachodniej pierzei rynku. – Mieszkańcy od lat upominali się o odbetonowanie centrum. Rewitalizacje i modernizacje poszczególnych przestrzeni miejskich w dużo większym stopniu niż przed laty uwzględniają nie tylko ich estetyczną funkcję, ale przede wszystkim rozwiązania ułatwiające życie ludziom – tłumaczy Adam Kostrząb. W całej koncepcji najważniejsza stała się woda i dobrze skomponowana zieleń. Samorząd przygotował dwie propozycje, a po konsultacjach społecznych powstała trzecia, „hybryda”, jak mówi burmistrz.

Poszerzona zostanie powierzchnia biologicznie czynna. – Zdejmiemy kostkę, by na większej niż obecnie przestrzeni posadzić krzewy, sporo bylin i trawy ozdobne. Rabaty będą działały jak gąbki, woda opadowa powoli wsiąknie w glebę zamiast spływać po powierzchni – tłumaczy Jadwiga Gancarz-Żebracka, kierownik Wydziału Rewitalizacji i Zieleni Miejskiej w Urzędzie Miasta w Jaśle.

Świetnym rozwiązaniem będzie podziemny rezerwuar zbierający deszczówkę. – W okresach suszy woda będzie wykorzystywana do podlewania roślin na rabatach. To zmniejszy pobór z miejskiej sieci – tłumaczy burmistrz. Pojawią się także zraszacze schładzające powietrze w upalne dni. Nawilżą je, tworząc mikroklimat i ograniczając efekt miejskiej wyspy ciepła.

Retencja wody i nowe nasadzenia

Nowa infrastruktura pomaga rozwiązać problemy w różnych częściach miasta. Położony na zboczu cmentarz komunalny niejednokrotnie był zalewany. Budowa kanalizacji deszczowej w jego północno-zachodniej części pozwala na grawitacyjne odprowadzenie wód opadowych do nowego zbiornika retencyjnego. Zagospodarowany teren oraz nowe nasadzenia drzew i krzewów dopełniły koncepcję.

Przebudowany został też plac postojowy przy ul. Jagiełły. Asfaltową nawierzchnię zastąpiły płyty ażurowe, które pozwalają na lepsze zarządzanie wodą opadową. Wolne przestrzenie między płytami są wypełnione ziemią i obsiane trawą. Parking wygląda dziś dużo atrakcyjniej i cieszy oko zielenią. Efektem obu tych działań jest zwiększenie powierzchni zielonych w mieście.

Jeszcze więcej zieleni w mieście

– Inwestycje w zielono-niebieską infrastrukturę koncentrują się wokół idei zrównoważonego rozwoju. Dbamy o środowisko, bezpieczeństwo mieszkańców, ale też o przyszłe pokolenia – tłumaczy Jadwiga Gancarz-Żebracka. W projekcie zaplanowano nowe nasadzenia i wymianę drzew w złym stanie. – Miasto nie chce dopuścić do sytuacji, w której za kilka lat wiele drzew trzeba będzie nagle wyciąć, jeśli pogorszy się ich stan. Są bezcenne, bo dają cień, poprawiają jakość powietrza i są po prostu piękne – dodaje kierowniczka. Dlatego w ostatnich latach w ramach projektu „Zielono-niebieska infrastruktura w Jaśle” posadzono 130 nowych okazów. To gatunki i ich odmiany rekomendowane do nasadzeń ulicznych – niskie, odporne na zanieczyszczenia, suszę i sól, m.in. robinie akacjowe, rajskie jabłonie, lipy srebrzyste, brzozy i jarząby szwedzkie.

W centrum trudniej zasadzić nowe drzewa ze względu na ciasną zabudowę i instalacje podziemne, łatwiej znaleźć na nie miejsce w dzielnicach peryferyjnych lub podczas rewitalizacji skwerów. Pieniądze z projektu przeznaczono m.in. na modernizację placów ks. Kołtaka i przy pomniku 600-lecia – pojawiła się tam kostka wodoprzepuszczalna, a także rośliny lepiej dostosowane do miejskich warunków: wiśnie ozdobne, platany, miłorzęby, krzewy, trawy ozdobne i bluszcz.

Przystanki i edukacja mieszkańców

Ciekawym rozwiązaniem, na które Jasło zdecydowało się już wcześniej, są zielone przystanki. Kolejny powstał w ramach projektu przy I Liceum Ogólnokształcącym. Wiaty z dachami porośniętymi rozchodnikami i pnączami nie tylko poprawiają estetykę, ale też obniżają temperaturę, pochłaniają dwutlenek węgla, oczyszczają powietrze i zatrzymują wodę. Zielone dachy sprzyjają także owadom zapylającym i ptakom.

– Bazując na wcześniejszych doświadczeniach, będziemy ten pomysł udoskonalać. Chciałabym zwiększyć kubaturę przystanku i dodać tylną „zieloną” ściankę porastającą pnączami. Pierwsze nasadzenia były w donicach, w przyszłości chcemy sadzić rośliny w gruncie lub w donicach bez dna, aby lepiej zatrzymywały wodę – zapowiada Jadwiga Gancarz-Żebracka.

Miasto inwestuje także w nasadzenia na klombach, w donicach i na miejskich placach. Część roślin, takich jak begonie czy pacioreczniki, po wykopaniu pracownicy zieleni miejskiej rozdają mieszkańcom. Ci przechowują je przez zimę i wiosną sadzą przy blokach, na balkonach i w ogródkach działkowych. W tym roku zorganizowano również akcję „Kwiaty za graty” – sadzonki rozdawano w zamian za zużyty sprzęt elektroniczny.

Wydarzenia z udziałem mieszkańców odbywają się od kilku lat, było m.in. sadzenie tulipanów i krokusów na miejskich skwerach i akcje ekologiczne dla dzieci czy seniorów. – To zmienia ich patrzenie na przestrzeń publiczną i działania miasta w zakresie dbałości o zieleń miejską – podkreśla burmistrz.

Efekty projektu

Zrealizowane:

• Plac ks. Kołtaka i plac przy pomniku 600-lecia – oba miejsca zyskały nowy wygląd i funkcjonalność, stając się jeszcze bardziej przyjaznymi mieszkańcom.
• Budowa kanalizacji deszczowej wraz ze zbiornikiem retencyjnym – rozwiązanie zwiększa bezpieczeństwo przeciwpowodziowe i porządkuje przestrzeń przy cmentarzu komunalnym.
• Plac postojowy przy ul. Jagiełły – przekształcony w ekologiczny, zielony parking.
• Nowe nasadzenia drzew – wzbogacenie krajobrazu miejskiego oraz wymiana drzew w złym stanie biologicznym na zdrowe i bezpieczne.
• Zielony przystanek przy I LO – nowe rozwiązanie łączące funkcję komunikacyjną z troską o środowisko.
• „Miejski Plan Adaptacji do Zmian Klimatu” – opracowanie strategicznego dokumentu, który wspiera miasto w przygotowaniu się do wyzwań przyszłości.
• Działania edukacyjno-informacyjne – promowanie wiedzy o ekologii i zrównoważonym rozwoju wśród mieszkańców.

Planowane:

Przebudowa zachodniej części rynku – w trakcie prac jest modernizacja tej przestrzeni, obejmująca m.in. poszerzenie istniejącego terenu zielonego, by serce miasta było jeszcze bardziej przyjazne i pełne zieleni.

Wcześniejsze inwestycje

Projekt „Zielono-niebieska infrastruktura w Jaśle”, podobnie jak „Miejski Plan Adaptacji do Zmian Klimatu”, jest kontynuacją wcześniejszych działań miasta. – W ostatnich latach zrealizowaliśmy czternaście projektów, które pomagają miastu w dostosowaniu się do zmian klimatu – od wymiany infrastruktury podziemnej po rewitalizację centralnych przestrzeni – wylicza Adam Kostrząb.

Jednym z nich była przebudowa Placu Inwalidów Wojennych. Jego ozdobą stała się fontanna z odnowioną rzeźbą „Kotwicy”, przypominającą, że kiedyś pływał statek o nazwie „Jasło”. Do fontanny prowadzi ciek wodny, który poprawia mikroklimat. – Nowa nawierzchnia placu w dużo większym stopniu przepuszcza wodę opadową, a posadzone po rewitalizacji rośliny sprawiły, że ta przestrzeń stała się miejscem wypoczynku i spotkań mieszkańców – mówi Jadwiga Gancarz-Żebracka.

Plac Inwalidów Wojennych został przebudowany w ramach szerszego projektu „Realizacja inwestycji w zakresie zielono-niebieskiej infrastruktury na terenie gmin Związku Gmin Dorzecza Wisłoki”. Podobnie jak tereny przy Winnicy Miejskiej „Jasło”. Powstały tam alejki z nawierzchni wodoprzepuszczalnej, nowe klomby, trawnik i łąka kwietna, posadzono też drzewa. Cień dają pergole porośnięte pnączami, które tworzą zielone ściany. Także ta inwestycja zwiększyła retencję wody, ograniczyła ryzyko podtopień i poprawiła bioróżnorodność. Dzięki takim działaniom teren przy Winnicy stał się jednym z ulubionych miejsc spacerów i wypoczynku mieszkańców.

Plany na przyszłość

Samorząd nie zwalnia tempa. – Przed nami wiele celów, m.in. udrożnienie kanalizacji deszczowej, likwidacja wysp ciepła, poprawa jakości powietrza, modernizacja transportu publicznego i dywersyfikacja źródeł ciepła. To proces długotrwały, ale konieczny – mówi burmistrz Kostrząb.

W listopadzie 2025 r. ruszy projekt „Zielone Jasło”, zakładający kolejne zbiorniki retencyjne i zielone parkingi. Jeden zostanie zbudowany przy stadionie miejskim, a pod jego płytą znajdzie się podziemny rezerwuar. Gromadzona w nim woda deszczowa będzie wykorzystywana do podlewania boiska.

Miasto ubiega się także o prawie 80 mln zł z Polsko-Szwajcarskiego Programu Rozwoju Miast. W ramach projektu „RozwijaMY Jasło!” planowana jest budowa centrum komunikacyjnego, kompostowni i inwestycji w OZE. – Chcemy postawić kolejny krok w kierunku gospodarki obiegu zamkniętego. W biokompostowni odpady z oczyszczalni ścieków będą przerabiane na nawóz – zapowiada burmistrz.

Odporne miasto

Dzięki kolejnym inwestycjom Jasło staje się bardziej odporne na skutki zmian klimatu. Zielono-niebieska infrastruktura, modernizacja przestrzeni publicznych i aktywne włączanie mieszkańców w proces przemian sprawiają, że miasto konsekwentnie podąża w stronę zrównoważonego i przyjaznego środowiska życia.