Miasto znalazło się w kluczowym momencie, który wymaga szybkich i wieloaspektowych działań: ochrony mieszkańców przed skutkami upałów, hałasu i zanieczyszczeń, a jednocześnie troski o naturalne zasoby, które stanowią o wyjątkowości Krosna.

– Dla nas zielona transformacja to nie hasło, lecz konkretny plan działań. Zdajemy sobie sprawę ze zmian klimatycznych i ich skutków dla mieszkańców, środowiska i infrastruktury. Dlatego chcemy inwestować mądrze – w rozwiązania, które dziś podniosą jakość życia, a w przyszłości zwiększą odporność miasta na kryzysy klimatyczne – podkreśla Miranda Trojanowska, zastępca prezydenta Miasta Krosna.

Analiza potrzeb

Badania przeprowadzone przez miasto jasno wskazują, że wyzwaniem jest nie tylko rosnąca temperatura, ale także za mało zieleni w przestrzeni publicznej oraz postępujące osłabienie ekosystemów. Parki i skwery wymagają odpowiednich działań pielęgnacyjnych i ochronnych, a nowe nasadzenia są niezbędne, by zwiększyć bioróżnorodność i stworzyć miejsca odpoczynku dla mieszkańców.

Równie ważna jest infrastruktura komunikacyjna. Mieszkańcy zwracają uwagę na brak bezpiecznych przejść i niewystarczające warunki do poruszania się pieszo lub rowerem. Rozwój aktywnej mobilności stał się priorytetem, jednak wiąże się to z koniecznością modernizacji i nowych inwestycji.

Codziennym problemem jest też hałas komunikacyjny wzdłuż drogi krajowej nr 28. Brak ekranów akustycznych sprawia, że przez tranzytowe tiry i intensywny ruch samochodowy obniża się komfort życia i zdrowie mieszkańców.

– Nasze miasto musi jednocześnie reagować na potrzeby mieszkańców i wyzwania klimatyczne. Ludzie chcą mieć bezpieczne ulice, czyste powietrze i miejsca odpoczynku w cieniu drzew. A my wiemy, że każdy z tych elementów to również inwestycja w odporność na zmiany klimatu – mówi Miranda Trojanowska.

Dlatego Krosno zdecydowało się sięgnąć po preferencyjną pożyczkę wspierającą transformację miast, oferowaną przez Bank Gospodarstwa Krajowego i finansowaną ze środków Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO). Dzięki temu możliwe stało się połączenie kilku źródeł finansowania – pożyczki, wkładu własnego miasta oraz dotacji Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg. W praktyce pożyczka pokrywa od 60 do ponad 80% kosztów inwestycji, a resztę zabezpiecza budżet samorządu. Takie rozwiązanie pozwala realizować trzy duże przedsięwzięcia, z których jedno zostało już ukończone.  

Cele

Realizacja programu „Krosno inwestuje w zieloną przyszłość” to nie pojedyncza inwestycja, ale zestaw działań, których wspólnym celem jest uczynienie miasta bardziej odpornym na zmiany klimatu, a zarazem przyjaznym mieszkańcom. Chodzi o to, by odpowiedzieć na realne, codzienne problemy – od uciążliwych upałów i hałasu przez niedobór zieleni i brak bezpiecznej infrastruktury.

Cele programu obejmują ochronę bioróżnorodności poprzez wzmacnianie terenów zielonych i ekosystemów wodnych, rozwój aktywnej mobilności i poprawę bezpieczeństwa pieszych. Ważnym zadaniem jest też zwiększenie powierzchni biologicznie czynnej w centrum miasta oraz wdrożenie rozwiązań, które złagodzą skutki zmian klimatu. Wszystkie te działania składają się na wspólną wizję Krosna jako miasta nowoczesnego, ekologicznego i przygotowanego na przyszłe wyzwania.

Działania
Program został podzielony na trzy projekty.

Rozwój infrastruktury sprzyjającej aktywnej mobilności i rewitalizacja terenów zielonych (wartość 3,64 mln zł).
To część programu, która jest już zakończona. W jej ramach:

• nasadzono prawie 2000 drzew i ponad 300 krzewów
• zrewitalizowano park przy ul. Piastowskiej
• przebudowano i doświetlono dziewięć przejść dla pieszych.

Budowa ekranów akustycznych wzdłuż drogi krajowej 28 (wartość 11,2 mln zł).
Inwestycja jest w trakcie realizacji. Zakłada:

• budowę 1,45 km ekranów akustycznych.

Zazielenienie i rozszczelnienie płyty Rynku w Krośnie (wartość 2,01 mln zł).
Przygotowywany projekt przewiduje:

• nowe nasadzenia drzew
• utworzenie dodatkowej powierzchni biologicznie czynnej.

Efekty

Osiągnięte

Zakończony projekt przyniósł widoczne rezultaty. W mieście rosną nowe drzewa i krzewy, które pochłaniają zanieczyszczenia i poprawiają mikroklimat. Parku przy ul. Piastowskiej stał się nowym miejscem rekreacji, a doświetlone przejścia dla pieszych podniosły poziom bezpieczeństwa szczególnie wieczorem i nocą.

Planowane

Budowa ekranów akustycznych wzdłuż DK28 pozwoli skutecznie ograniczyć hałas drogowy, który przez lata obniżał komfort życia mieszkańców sąsiadujących dzielnic. Z kolei dzięki zazielenieniu i rozszczelnieniu płyty Rynku będzie tu rosła wysoka zieleń i pojawi się75 m² dodatkowej powierzchni biologicznie czynnej. Dzięki zastosowaniu nowoczesnych systemów wspierających rozwój drzew, mikroklimat centrum miasta ulegnie poprawie. Krosno zyska nowoczesną błękitno-zieloną infrastrukturę w historycznej przestrzeni.

Wyzwania

Program wymagał skoordynowania środków z różnych źródeł – pożyczki z BGK, dotacji z Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg oraz wkładu własnego miasta. Tak złożony montaż finansowy nie był prosty: był uzależniony nie tylko od dobrej kondycji budżetowej samorządu, ale także doświadczenia pracowników urzędu w obsłudze skomplikowanych procedur oraz konsekwentnego dążenia do celu mimo formalnych przeszkód. To wyzwanie udowodniło, że sukces dużych inwestycji zależy nie tylko od dostępności funduszy, ale również od determinacji i profesjonalizmu zespołu, który je realizuje.

Rynek w Krośnie słynie z charakterystycznych kamienic z podcieniami, które nadają mu niepowtarzalny klimat. Jego unikalna struktura urbanistyczna oraz rygorystyczne warunki konserwatorskie sprawiają, że każda ingerencja w przestrzeń wymaga szczególnej staranności. Wprowadzenie nowoczesnych systemów wspierających wzrost drzew musi iść w parze z zachowaniem estetyki i reprezentacyjnej funkcji tej przestrzeni. Wniosek jest jeden – każde działanie w tak wrażliwym otoczeniu opiera się na ścisłej współpracy projektantów, konserwatorów zabytków i specjalistów od zieleni miejskiej.

Podsumowując: doświadczenia z dotychczasowych prac pokazują, że zielona transformacja to proces złożony. Uczy jednak, że dzięki odpowiedniemu planowaniu, elastyczności i partnerskiej współpracy można pokonywać przeszkody i realizować inwestycje, które zmieniają miasto na lepsze.

Perspektywy

Program „Krosno inwestuje w zieloną przyszłość” to przykład kompleksowego podejścia do adaptacji miasta do zmian klimatu. Władze lokalne, aby osiągnąć efekt synergii, połączyły inwestycje w infrastrukturę komunikacyjną, ochronę przed hałasem i rozwój zielono-niebieskich rozwiązań.

– Te inwestycje to dopiero początek. Naszym celem jest, aby Krosno stało się miastem odpornym na zmiany klimatu, przyjaznym mieszkańcom i otwartym na rozwiązania oparte na naturze. Widzimy, że takie podejście nie tylko poprawia komfort życia, ale także buduje dumę lokalnej społeczności – podsumowuje Miranda Trojanowska.

Dzięki wsparciu finansowemu z KPO i współpracy z BGK Krosno ma szansę stać się liderem zielonej transformacji w regionie, udowadniając, że inwestowanie w naturę i ludzi jest najlepszą drogą do przyszłości.

Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO)

To program finansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Funduszu Odbudowy (NextGenerationEU), przygotowany po pandemii COVID-19. Jego głównym celem jest wsparcie rozwoju gospodarczego, modernizacja infrastruktury oraz przyspieszenie zielonej i cyfrowej transformacji.

Jednym z instrumentów KPO jest pożyczka wspierająca transformację miast, oferowana przez Bank Gospodarstwa Krajowego. To preferencyjne finansowanie, które może pokryć znaczną część kosztów inwestycji (w przypadku Krosna od 60 do ponad 80%), zapewnia niskie oprocentowanie, długi okres spłaty oraz możliwość częściowego umorzenia kapitału.

Dzięki temu samorządy, takie jak Krosno, mogą realizować jednocześnie ambitne projekty związane z ochroną środowiska, poprawą jakości powietrza i dostosowaniem przestrzeni miejskich do zmian klimatu – bez nadmiernego obciążania lokalnych budżetów.

Nie chcemy zabetonowanych rynków

Centra miast, zwłaszcza te o historycznym charakterze, często są silnie zabetonowane. Płyty rynków pełnią funkcję reprezentacyjną, ale w dobie zmian klimatu stają się wyspami ciepła. Rozwiązaniem jest wprowadzanie zieleni wysokiej i rozszczelnianie powierzchni, aby przywrócić im naturalne funkcje chłodzące i retencyjne. Krosno pokazuje, że można to zrobić w sposób spójny z estetyką i tradycją miejsca.

Korzyści

Kluczową innowacją zastosowaną w mieście jest system antykompresyjny. To specjalna konstrukcja podłoża, która chroni korzenie drzew przed zagęszczeniem gleby w intensywnie użytkowanych przestrzeniach. Dzięki temu drzewa mogą rozwijać zdrowy system korzeniowy, nie podnosząc chodników ani nawierzchni i zachowując stabilność przez wiele lat. W połączeniu z systemem nawadniania i napowietrzania daje to roślinom realną szansę przetrwania w trudnych warunkach centrum miasta.