Coraz częstsze ulewy zalewały ulice i piwnice, długie okresy suszy powodowały wysychanie zieleni, a betonowe place nagrzewały się, tworząc efekt „miejskiej wyspy ciepła”. Miastu brakowało skutecznej retencji wód opadowych i odpowiedniej ilości terenów zielonych, a zdegradowane skwery i przestrzenie międzyblokowe nie spełniały już funkcji rekreacyjnej. Analizy pokazały, że podczas intensywnych opadów system odwodnienia jest niewydolny, a brak cienia i zieleni potęguje skutki upałów.

– Wybór lokalizacji, które objęliśmy projektem, poprzedziły dokładne analizy przestrzenne oraz konsultacje z mieszkańcami. Dzięki temu mogliśmy wskazać miejsca szczególnie narażone na skutki zmian klimatu, a jednocześnie ważne dla codziennego życia społeczności. To gwarantuje, że projekt odpowiada na realne potrzeby mieszkańców – mówi Dorota Szymańska, zastępca naczelnika Wydziału Rozwoju i Funduszy Europejskich.

Cel: przyjazne miasto

Odpowiedzią na wyzwania klimatyczne jest projekt o wartości ponad 41,6 mln zł, realizowany w latach 2023-2026. To największy w historii Stalowej Woli pakiet działań adaptacyjnych. Dzięki niemu deszczówka będzie zatrzymywana i wykorzystywana, przybędzie zieleni, a betonowe przestrzenie zamienią się w miejsca, które chłodzą, poprawiają mikroklimat i magazynują wodę.

Sześć kroków do celu

Zbiornik retencyjny „Kacze Doły”
Na osiedlu Piaski, w miejscu dawnego wyrobiska żwiru powstaje zbiornik. Będzie przejmował nadmiar deszczówki wykorzystywanej potem do podlewania zieleni, chłodzenia ulic i celów przeciwpożarowych.

Ogród Jordanowski
Na osiedlu Śródmieście odnowiono zdegradowaną przestrzeń, tworząc atrakcyjne miejsce spotkań. Pojawiły się nowe ścieżki, tężnia, fontanna, pergola, górka saneczkowa, urządzenia sportowe i ogród deszczowy z systemem drenażu.

Ogród Zucha i Ogród Formalny
Dawny nieużytek przekształcono w przestrzeń rekreacyjną z placem zabaw, fontanną, pergolami, zielonym korytarzem i paleniskiem dla harcerzy. Zbiornik retencyjny zasilany wodą z dachu kościoła służy do nawadniania roślinności, a nowoczesne geokompozyty zatrzymują wodę w glebie.

Plac Piłsudskiego
Centralny plac miasta zmienia się w przestrzeń dla pieszych. Powstają strefy społeczne, ogrody deszczowe, fontanna, nawierzchnie przepuszczalne oraz podziemny zbiornik retencyjny.

Park kieszonkowy
Między blokami przy al. Jana Pawła II powstaje ogród z trzema strefami aktywności: dla dzieci, młodzieży i seniorów. Znajdują się tam ławki solarne, ogrody deszczowe i nawierzchnie przepuszczalne.

Retencja wód przy ul. Niezłomnych
Planowana jest budowa dużego kolektora deszczowego pełniącego funkcję zbiornika retencyjnego. Odciąży on sieć kanalizacyjną i skieruje wodę do zbiornika na Kaczych Dołach.

Finansowanie

Projekt kosztuje ponad 41,6 mln zł. Największe wsparcie pochodzi z Funduszy Europejskich – ponad 20,1 mln zł, oraz 4,5 mln zł z Polskiego Ładu. Miasto wniosło także ponad 17 mln zł wkładu własnego.
– Bez Funduszy Europejskich realizacja projektu w tak szerokim zakresie nie byłaby możliwa. Ale równie ważny jest duży wkład własny, który pokazuje, że miasto traktuje to przedsięwzięcie jako strategiczną inwestycję w odporność na zmiany klimatu – wyjaśnia Dorota Szymańska.

Zespół i wyzwania

W projekt zaangażowano interdyscyplinarny zespół – urzędników, architektów, inżynierów, hydrologów i ekspertów zewnętrznych. Dzięki temu możliwe jest równoczesne prowadzenie kilkunastu inwestycji, które łączą aspekty techniczne, ekologiczne i społeczne.
– Największym wyzwaniem była koordynacja działań – od projektowania i uzgodnień formalnych po realizację robót budowlanych. Każdy etap wymagał stałego kontaktu z wykonawcami i dialogu z mieszkańcami – dodaje Dorota Szymańska.

Podczas prac trzeba było reagować na nieprzewidziane sytuacje – m.in. zmiany w planie zagospodarowania dla placu Piłsudskiego, kolizje z podziemnym uzbrojeniem czy dodatkowe uzgodnienia z gestorami sieci. Wyzwaniem była także realizacja techniczna – budowa zbiorników i rewitalizacja zdegradowanych terenów musiały uwzględniać lokalne warunki. Dzięki zaangażowaniu całego zespołu udało się stworzyć sprawny model współpracy, który może być inspiracją dla innych miast.

Nowoczesne rozwiązania inspirują

Projekt wprowadza do Stalowej Woli technologie rzadko spotykane w Polsce. Powstał m.in. zbiornik retencyjny zasilany wodą z dachu kościoła, ławki solarne umożliwiające ładowanie telefonów oraz zielone donice – ogrody deszczowe z geokompozytami, które zatrzymują wodę i zwiększają wilgotność gleby w czasie upałów.

Na placach i skwerach pojawiają się fontanny posadzkowe, niecki odgrywające rolę naturalnych nawilżaczy powietrza, pergole porośnięte roślinnością oraz „zielone korytarze” łączące różne części miasta. Zastosowano też wodoprzepuszczalne nawierzchnie, które pozwalają wodzie wsiąkać w grunt. Na placu Piłsudskiego powstają ogrody społeczne i land-artowe pagórki tworzące nowy klimat przestrzeni.

Nie zabrakło również rozwiązań dla zdrowia i rekreacji – tężni solankowej w Ogrodzie Jordanowskim, górki saneczkowej, nowoczesnych placów zabaw i stref aktywności dla mieszkańców w każdym wieku. To przykład harmonijnego połączenia natury i technologii, który może stać się wzorem dla innych polskich miast.

Co dalej?

Choć projekt potrwa do 2026 r., już dziś wiadomo, że to początek nowej drogi Stalowej Woli. Miasto inwestuje nie tylko w infrastrukturę, ale przede wszystkim w jakość życia, zdrowie i bezpieczeństwo mieszkańców.

Co już udało się zrobić, a co przed nami?

Efekty zrealizowane

• Rewitalizacja Ogrodu Jordanowskiego (Śródmieście) – nowe alejki, tężnia, fontanna, pergola, ogród deszczowy, mała architektura i zieleń.
• Ogród Zucha i Ogród Formalny (Poręby) – plac zabaw, fontanna posadzkowa, pergole, zielony korytarz, zbiornik retencyjny z wodą z dachu kościoła, nasadzenia drzew i krzewów.
• Park kieszonkowy (Pławo) – trzy strefy aktywności (dla dzieci, młodzieży i seniorów), ławki solarne, ogrody deszczowe i nawierzchnia przepuszczalna.
• Identyfikacja obszarów zagrożonych podtopieniami.
• Tablice informacyjno-promocyjne w przestrzeni publicznej.

Efekty planowane (do XII 2026)

• Kontynuacja działań promocyjnych i edukacyjnych
• Budowa zbiornika retencyjnego „Kacze Doły” (os. Piaski)
• Rewitalizacja placu Piłsudskiego – esplanada, ogrody deszczowe, fontanna, strefy społeczne i land-artowe kopce
• System retencji przy ul. Niezłomnych – kolektor jako podziemny zbiornik retencyjny
• Aktualizacja Miejskiego Planu Adaptacji do zmian klimatu.

Ekstremalne stany pogodowe – wyzwanie XXI w.

Ekstremalne stany pogodowe – wyzwanie XXI w.

To o nie tylko chwilowe anomalie, lecz zjawiska, które przekraczają normy klimatyczne i coraz częściej zagrażają bezpieczeństwu oraz infrastrukturze miast. Według naukowców IPCC (Międzyrządowego Panelu ds. Zmian Klimatu) oznaczają one:

• Gwałtowne, krótkotrwałe zjawiska (nawalne deszcze, wichury, burze), które powodują nagłe szkody
• Długotrwałe procesy (susze, fale upałów), stopniowo osłabiające ekosystemy i zdrowie mieszkańców
• Oraz tzw. efekty skumulowane, kiedy np. upał i susza zwiększają ryzyko pożarów, a nagła ulewa po okresie suszy powoduje błyskawiczne podtopienia.

Miasta są szczególnie podatne na te zjawiska, ponieważ ich infrastruktura – oparta na betonie i asfalcie – słabo radzi sobie z retencją wody i wymianą ciepła. Dlatego konieczne są kompleksowe inwestycje, które nie tylko minimalizują skutki katastrof, ale też przygotowują tkankę miejską na przyszłe scenariusze klimatyczne.

Co to jest zielono-niebieska infrastruktura?

To sieć rozwiązań łączących zieleń (roślinność, parki, ogrody, zieleńce) i wodę (zbiorniki, cieki, ogrody deszczowe, retencję). Jej celem jest poprawa jakości życia mieszkańców poprzez:

• Oczyszczanie powietrza i zwiększanie bioróżnorodności
• Gromadzenie i wykorzystanie wody deszczowej
• Ograniczanie podtopień i powodzi
• Obniżanie temperatury w mieście w czasie upałów.

To nowoczesne podejście do planowania miast, które łączy funkcje ekologiczne, społeczne i estetyczne.