– Inwestycje w odnawialne źródła energii mają sens. Po pierwsze, mieszkańcy są zadowoleni, bo korzystają z nowoczesnych i dobrze ogrzanych budynków, które są tańsze w utrzymaniu. Po drugie, korzysta na tym klimat – nie zanieczyszczamy środowiska. Ten drugi argument coraz bardziej przebija się do świadomości ludzi – mówi wójt Mariusz Bałaban.

Czego potrzebują mieszkańcy?

Priorytetem było ograniczenie kosztów utrzymania obiektów publicznych. Żłobek, dom pomocy czy szkoły potrzebowały dużych ilości energii, a gmina musiała zabezpieczać te wydatki kosztem innych działań. Równocześnie rosły oczekiwania mieszkańców – rodziców, seniorów, pacjentów – że obiekty publiczne będą nowoczesne, komfortowe i przyjazne środowisku.

– Do pierwszych inwestycji mieszkańcy podchodzili ostrożnie, jak do każdej nowości. Ale gdy zobaczyli efekty – niższe rachunki, lepsze warunki w żłobku czy domu pomocy – dziś sami pytają, kiedy pojawią się kolejne projekty. To pokazuje, że ludzie doceniają korzyści płynące z takich rozwiązań – dodaje wójt.

Cele: oszczędność i wyższa jakość życia

Celem programu było stworzenie systemu budynków publicznych, które nie tylko spełniają najwyższe standardy energetyczne, ale także stają się wzorem dla mieszkańców i innych samorządów. Gmina postawiła na trzy priorytety:

• obniżenie kosztów energii w obiektach publicznych
• poprawę komfortu i jakości życia użytkowników (dzieci, seniorów, pacjentów, urzędników)
• ograniczenie emisji i dbałość o środowisko naturalne.

Działania i etapy realizacji

Zakład Gospodarki Komunalnej (2020–2024):

• instalacja PV 170 kW (151 MWh rocznie)
• magazyn energii 500 kWh (uruchomiony w 2024 r.)
• pompa ciepła wykorzystująca ciepło z oczyszczonych ścieków.

W słoneczne dni ZGK całkowicie zabezpiecza swoje potrzeby energetyczne.

Dzienny Dom Pomocy Osobom Niepełnosprawnym (oddany w 2021 r.) – budynek pasywny:

• instalacja PV 30 kW (32 MWh rocznie)
• roczne zapotrzebowanie 30 MWh
• ogrzewanie w technologii sufitów grzewczych.

Obiekt jest całkowicie samowystarczalny energetycznie.

Żłobek w Besku (oddany w 2022 r.) – budynek pasywny:

• instalacja PV 40 kW (42 MWh rocznie)
• roczne zapotrzebowanie 45 MWh
• magazyn energii 10 kWh
• system łączący gruntowy wymiennik ciepła, rekuperację i klimatyzację
• pompa ciepła do wody użytkowej
• maty podposadzkowe grzewcze, izolacja bez mostków termicznych, okna o wysokich parametrach.

Efekt: koszt całkowity energii dla żłobka wyniósł niewiele ponad 4 tys. zł rocznie.

Korzyści dla regionu

W żłobku zastosowano nowoczesny system, który zapewnia odpowiednią jakość powietrza i komfort cieplny przez cały rok. Łączy on trzy rozwiązania: gruntowy wymiennik ciepła, rekuperację (wentylację mechaniczną z odzyskiem ciepła) oraz klimatyzację umożliwiającą chłodzenie i dogrzewanie pomieszczeń. Gruntowy wymiennik wykorzystuje stałą temperaturę ziemi, aby wstępnie ogrzać powietrze zimą i schłodzić je latem, co zwiększa efektywność całego systemu i pozwala oszczędzać energię. Dodatkowo ogrzewanie wody użytkowej zapewnia pompa ciepła współpracująca z układem rekuperacji. Ciepło w budynku wytwarzają maty podposadzkowe, maty grzewcze, zasilane energią elektryczną, które gwarantuje równomierny rozkład ciepła i wysoki komfort dla najmłodszych.

Co wyróżnia budynek pasywny?

Budynek pasywny to obiekt zaprojektowany i wykonany w taki sposób, aby maksymalnie ograniczać straty ciepła i wykorzystywać naturalne źródła energii. Dzięki temu jego zapotrzebowanie na energię jest kilkukrotnie niższe niż w tradycyjnych budynkach.

Najważniejsze cechy:

• bardzo dobra izolacja termiczna ścian, dachu i podłogi
• szczelne okna o wysokich parametrach energetycznychbrak mostków termicznych
• wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła (rekuperacja)
• odnawialne źródła energii (pompy ciepła, fotowoltaika)
• inteligentne sterowanie (np. automatyczne żaluzje).

Efekt? Niskie koszty energii, wysoki komfort cieplny i czyste powietrze przez cały rok.

Pozostałe budynki publiczne (równolegle, 2020–2023):

• Urząd Gminy – 17 kW
• Gminny Ośrodek Kultury – 20 kW
• Beskie Centrum Dziedzictwa – 20 kW
• Ośrodek Zdrowia – 10 kW
• kompleks szkolny – 50 kW.

W realizacji (2024–2025):

• Dom Strażaka w Mymoniu – PV 20 kW + magazyn 30 kWh
• kolejne magazyny energii w ośrodku zdrowia, urzędzie, ośrodkach kultury i na stadionie.

Efekty

Zrealizowane:

• dwa budynki pasywne (żłobek i dom pomocy)
• samowystarczalność energetyczna części obiektów publicznych
• obniżenie kosztów utrzymania budynków i odciążenie budżetu gminy
• wyższy komfort dla dzieci, seniorów i mieszkańców korzystających z instytucji publicznych
• redukcja emisji i poprawa jakości powietrza.

Planowane:

• kolejne instalacje PV i magazyny energii w budynkach komunalnych
• utworzenie spółdzielni energetycznej
• inwestycje w nowe źródła – m.in. małe elektrownie wodne, a w przyszłości także turbiny wiatrowe.

Wyzwania i wnioski

Największym wyzwaniem okazały się zmieniające się zasady rozliczeń energii (netbilling), które zmniejszyły opłacalność części inwestycji. Dlatego gmina postawiła na magazyny energii, które stabilizują system i pozwalają korzystać z prądu także wtedy, gdy nie świeci słońce.

– Inwestujemy w magazyny, aby gromadzić nadwyżki i wykorzystywać je w trudniejszych warunkach pogodowych. Dzięki temu nie tylko zwiększamy efektywność systemu, ale też poprawiamy bezpieczeństwo energetyczne mieszkańców – podkreśla wójt.

Podsumowanie i perspektywy

Besko udowadnia, że nawet mała gmina może być liderem zielonej transformacji. Dzięki inwestycjom w budynki publiczne samorząd nie tylko obniżył rachunki i poprawił jakość powietrza, ale przede wszystkim zapewnił mieszkańcom nowoczesne, zdrowe i komfortowe miejsca do życia i pracy.

– Gdyby była taka możliwość, postawiłbym w Besku turbinę wiatrową o mocy kilkudziesięciu kW. Energia wiatrowa jest uzupełnieniem fotowoltaiki – daje prąd wtedy, gdy słońce nie świeci. Dzięki takiemu miksowi źródeł bylibyśmy w stanie jeszcze skuteczniej zabezpieczyć potrzeby naszych instytucji i mieszkańców – mówi wójt. – Wierzę, że przyszłość to lokalne, rozproszone źródła – małe elektrownie wodne, magazyny energii i własne instalacje mieszkańców. Besko chce być gminą, która nie tylko nadąża za zmianami, ale je wyprzedza.