Unia Europejska co roku wytwarza ponad 2,1 miliarda ton odpadów. To liczba, która jasno pokazuje, że tradycyjny model gospodarczy „weź, wyprodukuj, zużyj, wyrzuć” przestaje działać. Dlatego Europa konsekwentnie zmienia prawo, by przyspieszyć przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym (GOZ). Ten model nie jest już trendem – stał się strategicznym kierunkiem rozwoju.

Czym właściwie jest gospodarka o obiegu zamkniętym?

Parlament Europejski opisuje GOZ jako model, w którym produkty i materiały pozostają w użyciu tak długo, jak to możliwe. Oznacza to dzielenie się, ponowne użycie, naprawę, odnawianie i recykling. W praktyce to koniec myśli, że rzecz po kilku latach powinna trafić do kosza. W GOZ odpad staje się surowcem, a cykl życia produktu znacząco się wydłuża. Jednocześnie odchodzi się od planowanego postarzania produktów — praktyki, którą UE zamierza systemowo ograniczyć.

Dlaczego GOZ to przyszłość? Najważniejsze korzyści

1. Realny zysk dla gospodarki i nowe miejsca pracy

Według badań UE gospodarka o obiegu zamkniętym może zwiększyć PKB Unii o 0,5% do 2030 r. i stworzyć ponad 700 tys. nowych miejsc pracy. Już dziś około 4 mln Europejczyków pracują w sektorach powiązanych z GOZ, takich jak recykling, naprawy, odnawianie czy logistyka obiegu surowców. Dynamicznie rozwija się też sektor remanufacturingu – jego przyszła wartość szacowana jest na 70–100 mld euro rocznie, co może przełożyć się na 450–600 tys. dodatkowych miejsc pracy.

To pokazuje, że GOZ nie jest jedynie narzędziem ochrony środowiska. To także motor innowacji i lokalnego rozwoju, a każde miejsce pracy w GOZ to miejsce, którego nie da się „wysłać za granicę”.

2. Lepsze, bardziej trwałe produkty

Aż 80% wpływu produktu na środowisko powstaje na etapie projektowania. Jednocześnie tylko 12% materiałów wykorzystywanych przez przemysł UE pochodzi dziś z recyklingu. GOZ zmienia ten stan rzeczy, promując projektowanie rzeczy trwałych, łatwych do naprawy i energooszczędnych. Dla mieszkańców oznacza to dłuższą żywotność urządzeń, niższe koszty ich używania i mniej wyrzucanych przedmiotów.

3. Mniej odpadów i mniejsze emisje – realna korzyść dla środowiska

GOZ spowalnia zużycie zasobów naturalnych, ogranicza dewastację krajobrazu i chroni bioróżnorodność. Szczególnym problemem jest jednak opakowanie – każdy mieszkaniec UE generuje średnio 190 kg odpadów opakowaniowych rocznie, a wzrost handlu internetowego dodatkowo zwiększa ilość kartonu i plastiku.

Jeszcze poważniejszym wyzwaniem jest żywność. Co roku w UE marnuje się 88 mln ton jedzenia. Ponad połowa tego marnotrawstwa pochodzi z gospodarstw domowych, a wyrzucona żywność odpowiada za około 6% emisji gazów cieplarnianych UE. GOZ stawia nie tylko na recykling, lecz także na zapobieganie powstawaniu odpadów.

4. Mniejsze uzależnienie od importu surowców

Europa zużywa ogromne ilości surowców – w 2022 r. było to 14,9 tony na osobę. Handel surowcami z krajami trzecimi osiągnął wartość 165 miliardów euro, a deficyt wyniósł 29 miliardów. Recykling i ponowne użycie materiałów zmniejszają ryzyka związane z dostępnością surowców, stabilizują ceny i zwiększają bezpieczeństwo gospodarcze. Dotyczy to zwłaszcza surowców krytycznych, niezbędnych do produkcji baterii i technologii odnawialnych źródeł energii.

5. Odpowiedź na współczesne problemy: plastik, mikroplastik, tekstylia, e-commerce

Tworzywa sztuczne pozostają jednym z największych wyzwań środowiskowych. Jeśli nie są właściwie zarządzane, trafiają do gleby, wody i powietrza. Mikroplastik – obecny w kosmetykach, środkach czystości czy farbach – UE planuje ograniczyć dzięki regulacjom dotyczącym jego zawartości w produktach.

Podobnie sektor mody wymaga pilnej zmiany. Od 1996 r. ilość kupowanej odzieży przez Europejczyka wzrosła o 40%, a ponad 30% ubrań w szafach nie jest noszonych przez co najmniej rok. Więcej niż połowa odzieży trafia do odpadów zmieszanych, a nie do recyklingu.

To wszystko pokazuje, że GOZ dotyczy nie tylko odpadów komunalnych, ale wszystkich sfer współczesnego życia.

Co to oznacza dla mieszkańców?

Korzystniejszą codzienność. Produkty stają się trwalsze, tańsze w utrzymaniu i łatwiejsze do naprawy. Środowisko jest czystsze, a lokalne miejsca pracy stabilniejsze. GOZ nie jest abstrakcyjną polityką – to zestaw działań, które niezwykle szybko przekładają się na jakość życia.

Dlaczego to się opłaca?

Gospodarka o obiegu zamkniętym łączy ekologię, rozwój gospodarczy i realne oszczędności. Ogranicza zużycie surowców, wspiera innowacje, zmniejsza emisje, podnosi jakość produktów i tworzy nowe miejsca pracy. Nic dziwnego, że stała się jednym z kluczowych filarów polityki Unii Europejskiej i kierunkiem, który będzie w dużej mierze kształtował rozwój regionów – także na Podkarpaciu. Widać to już dziś. Projekt „Zintegrowany system gospodarki odpadowo-energetycznej w Regionie Południowym województwa podkarpackiego – I etap”, wart ponad 105 mln zł, całkowicie zmienił sposób, w jaki południowe Podkarpacie radzi sobie z odpadami. Stał się jednym z najciekawszych i najskuteczniejszych przykładów wdrażania zasad obiegu zamkniętego w Polsce.

Źródła danych:

• Parlament Europejski, 2023 r.
• Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 10 lutego 2021 r. w sprawie nowego planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym
• Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Nowy plan działania UE dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym na rzecz czystszej i bardziej konkurencyjnej Europy”, 2020 r.