Komisja Europejska doceniła ich kreatywność, odwagę i determinację w budowaniu piękniejszego, bardziej zrównoważonego świata –  zaczynając od własnych ulic, szkół i domów kultury.

– Dziś mamy okazję pokazać społeczność ludzi i organizacji, którzy potrafią wyobrazić sobie lepszą przyszłość i mają odwagę ją tworzyć – powiedziała Jessika Roswall, komisarz Unii Europejskiej ds. środowiska, odporności wodnej i konkurencyjnej gospodarki o obiegu zamkniętym.

Program, wspierany przez Parlament Europejski, kierowany jest do gmin poniżej 20 tys. mieszkańców. Każdy z 20 nagrodzonych projektów otrzymał 30 tys. euro oraz wsparcie promocyjne Komisji Europejskiej. Celem jest przełamanie pierwszych barier, z jakimi zmagają się małe ośrodki przy wprowadzaniu zmian w przestrzeni publicznej – od rewitalizacji, przez ochronę dziedzictwa, po nowoczesne rozwiązania ekologiczne.

Jak podkreślają organizatorzy, to właśnie małe społeczności są sercem Nowego Europejskiego Bauhausu. Ich działania pokazują, że prawdziwa transformacja nie zaczyna się w metropoliach, lecz w miejscach, gdzie ludzie naprawdę się znają – tam, gdzie piękno łączy się z troską o naturę i wspólnotę. Oto zwycięzcy pierwszej edycji:

Od remizy do centrum życia społecznego – Jakobstad (Finlandia)

Projekt z Finlandii udowadnia, że nawet dawna remiza strażacka może się stać symbolem nowoczesnego miasta. Mieszkańcy wraz z lokalnymi organizacjami kulturalnymi przekształcają zabytkowy budynek w „Trzecie miejsce” – przestrzeń otwartą dla wszystkich, wolną od polityki, a pełną życia.

Remont obejmuje montaż windy, nową salę, modernizację oświetlenia i nagłośnienia, a także adaptację piwnicy na klub i przestrzeń dla stowarzyszeń. Dzięki temu budynek stanie się w pełni dostępny dla osób z niepełnosprawnościami i gotowy do organizacji wielu wydarzeń jednocześnie.

To przykład, jak dzięki dialogowi i wspólnemu zaangażowaniu można tchnąć nowe życie w miejskie dziedzictwo i stworzyć neutralny, inkluzywny ośrodek kultury.

Szkoła troski – Marcignago (Włochy)

W Marcignago szkolne podwórko stało się centrum wspólnoty. Szkoła Wspólnej Troski (School of Collective Care) łączy edukację, ekologię i międzypokoleniową integrację.

Dzięki współpracy z Uniwersytetem w Pawii teren dawnego szkolnego dziedzińca został zaprojektowany jako otwarta, zielona infrastruktura opieki społecznej. Powstaną tu dostępne dla wszystkich pokoleń: ogrody, przestrzenie do nauki na świeżym powietrzu, miejsca rekreacji i sportu.

Najważniejsze jest jednak to, że przedsięwzięcie realizowane jest metodą partycypacyjnych warsztatów budowlanych – uczniowie, rodzice i mieszkańcy wspólnie tworzą i pielęgnują nowe przestrzenie.

To nie tylko inwestycja w przestrzeń, ale przede wszystkim w ludzi – w więzi społeczne, poczucie współodpowiedzialności i edukację ekologiczną.

Miasto pomiędzy naturą a kulturą – Campogalliano (Włochy)

Campogalliano, nazywane „miastem między naturą a wsią”, opracowało ambitną Strategię Regeneracji Miejskiej. Celem jest przekształcenie nieużytkowanych terenów w tętniące życiem przestrzenie publiczne, które łączą mieszkańców różnych pokoleń i grup społecznych.

Głównym elementem jest Parco della Bilancia – nowy, ekologiczny park z trasami pieszo-rowerowymi, centrum seniora i przestrzeniami mieszkalnymi dla osób potrzebujących wsparcia. Wykorzystuje standard budynków pasywnych o niemal zerowym zużyciu energii, wspiera zrównoważoną mobilność i integrację społeczną, a także ożywia lokalny handel i turystykę.

To model, który pokazuje, jak małe miasta mogą się stawać laboratoriami zielonej i solidarnej urbanistyki.

Dom, który łączy pokolenia – Kleinzell im Mühlkreis (Austria)

W austriackim Kleinzell dawny zajazd Haus Wiederstein odzyskuje życie jako wspólny i wielofunkcyjny dom. Łączy przestrzeń do mieszkania, pracy i spotkań, a jego celem jest przeciwdziałanie izolacji społecznej oraz wyludnianiu wsi.

Seniorzy zyskają małe, dostosowane do potrzeb mieszkania z usługami opiekuńczymi, a młodzi – miejsce do pracy zdalnej i spotkań. W budynku powstanie też gabinet fizjoterapii, przestrzeń dla położnej i sale dla lokalnych organizacji.

Dzięki temu Haus Wiederstein stanie się sercem nowoczesnej wspólnoty – miejscem, gdzie tradycja spotyka się z nowymi formami życia i pracy.

Strażniczki wody – Arganil (Portugalia)

Projekt jest hołdem dla kobiet z portugalskich gór, które przez pokolenia dbały o wspólne dobra i lokalne źródła życia. W gminie Arganil dawne zbiorniki i pralki wiejskie, zwane Lavadouros, zamieniono w laboratoria przyrody i kultury.

Miejsca te, niegdyś opuszczone, znów tętnią życiem – służą jako punkty edukacji ekologicznej, ogrody wodne i naturalne schronienia chroniące przed pożarami. Pomysł powstał przy współpracy z Uniwersytetem w Coimbrze i Harvard Graduate School of Design, a jego celem jest nie tylko renowacja przestrzeni, lecz odbudowa więzi międzyludzkich i odporności środowiskowej. To połączenie tradycji, nauki i empatii – przykład, że troska o wodę jest jednocześnie troską o wspólnotę.

Powracający do przyszłości – Gagliano Aterno (Włochy)

W maleńkim, 250-osobowym miasteczku w Abruzji odradza się dawny klasztor Santa Chiara. Po trzęsieniu ziemi z 2009 r. popadł w ruinę, dziś jednak dzięki projektowi „Powracający do przyszłości” staje się centrum życia społecznego i gospodarczego.

Mieszkańcy wraz z badaczami i architektami opracowali plan, by zamienić klasztor w przestrzeń przedsiębiorczości i spotkań – z restauracją, sklepem, salą konferencyjną i hostelem.

To pilotażowe przedsięwzięcie w zakresie odbudowy i wzór dla innych włoskich miasteczek. Pokazuje, że dziedzictwo nie musi być ciężarem, ale może stać się siłą rozwoju i nowym początkiem.

Centrum Kreatywności i Kultury – Broumov (Czechy)

W czeskim Broumovie rewitalizacja zabytkowego budynku w sercu miasta otworzy nowy rozdział dla lokalnej kultury i edukacji. Powstaje tu Centrum Kreatywności i Kultury – miejsce spotkań, warsztatów, wystaw, czytelnictwa i działań artystycznych, dostępne dla wszystkich mieszkańców, także osób z niepełnosprawnościami.

Jego celem jest pobudzenie życia społecznego, wzmocnienie relacji międzypokoleniowych i stworzenie nowoczesnej biblioteki, która stanie się sercem aktywności miasta. To przestrzeń, gdzie kultura spotyka się z edukacją, a kreatywność z integracją.

Dziedzictwo spotyka innowację – Vilsbiburg (Niemcy)

W miasteczku Vilsbiburg powstaje modelowe centrum rewitalizacji, które łączy historyczne dziedzictwo z nowoczesną, zrównoważoną architekturą. Projekt obejmuje modernizację rynku, odnowienie dawnego browaru i stworzenie nowego centrum kultury oraz hal wielofunkcyjnych.

Zachowując tradycyjny charakter miasta, inwestycja wprowadza rozwiązania przyjazne środowisku – od energooszczędnych materiałów po ogrody dachowe i miejsca odpoczynku dla seniorów.

Vilsbiburg pokazuje, że rozwój może być piękny, inkluzywny i ekonomicznie trwały.

Pałacyk La Arboleda – Lorquí (Hiszpania)

W Lorquí, w regionie Murcji, renowacja historycznego kompleksu Palacete de la Arboleda przywraca blask jednemu z symboli przemysłowego dziedzictwa Hiszpanii. Zrujnowany przez lata obiekt przekształca się w centrum konferencji, sztuki, gastronomii i edukacji.

To przestrzeń łącząca przeszłość z przyszłością – miejsce pamięci o początkach przemysłu  i zarazem nowoczesne centrum spotkań dla mieszkańców i przedsiębiorców. Pałacyk stanie się budynkiem energooszczędnym i w pełni dostępnym, zachowującym ducha regionu Vega Media del Segura.

Bank Umiejętności – Castelletto Uzzone (Włochy)

Banca del Fare, czyli Bank Umiejętności, to niezwykły projekt w Piemoncie, który łączy ochronę rzemiosła z odbudową więzi społecznych.

W dawnym gospodarstwie Cascina Crocetta mieszkańcy i rzemieślnicy wspólnie uczą się dawnych technik budowlanych – od pracy w kamieniu po konstrukcje z drewna i gliny. Zamiast zatrudniać firmy z zewnątrz, gmina postawiła na partycypację, lokalne surowce i międzypokoleniową naukę.

Każdy etap renowacji to warsztat, który nie tylko odnawia zabytki, ale także przekazuje wiedzę kolejnym pokoleniom.

Dom pod Dębem – Marcoussis (Francja)

Celem przedsięwzięcia jest przekształcenie opuszczonego budynku w sercu dzielnicy w Marcoussis w tętniące życiem centrum lokalnej wspólnoty.

Powstaje tu przestrzeń współpracy, ogólnodostępna kuchnia, ogród o powierzchni 2000 m², a także miejsce dla artystów i warsztatów rzemieślniczych.

Pomysł jest efektem długiego procesu konsultacji i współtworzenia z mieszkańcami. To model, jak rewitalizacja może być napędzana przez społeczność, a nie narzucona odgórnie.

Życie w miejscu trzecim – Plouër-sur-Rance (Francja)

W bretońskim miasteczku Plouër-sur-Rance mieszkańcy tworzą nowoczesne centrum życia społecznego i mieszkaniowego, które odpowiada na lokalne potrzeby.

Projekt łączy budowę tanich mieszkań dla młodych rodzin z utworzeniem „trzeciego miejsca” – przestrzeni do spotkań, nauki i wspólnego działania. Nowe budynki mają być estetyczne, energooszczędne, dzięki wykorzystaniu odnawialnych źródeł energii, i wtopione w krajobraz

To przykład, jak poprzez wspólne planowanie i lokalne partnerstwa można łączyć kwestie społeczne, ekologiczne i gospodarcze.

Vigone ku przyszłości – Vigone (Włochy)

Włoskie Vigone przywraca do życia dawny dworzec kolejowy, zamieniając go w centrum kultury i edukacji. W ramach projektu tworzy nową bibliotekę, przestrzeń coworkingową i salę spotkań dla mieszkańców.

Inwestycja prowadzona jest w duchu neutralności klimatycznej i integracji społecznej, a jej celem jest przyciągnięcie młodych ludzi i przeciwdziałanie depopulacji.

To miejsce, które uczy, jak łączyć piękno z funkcją i jak infrastruktura może pomóc w budowie wspólnoty.

Solidarny dom – Soliera (Włochy)

Włoska gmina Soliera pokazuje, że mieszkalnictwo społeczne może być piękne, ekologiczne i wspólnotowe. Projekt „Solidarny dom” łączy budownictwo komunalne z ideą cohousingu – tworząc przestrzeń, w której starsi, osoby z niepełnosprawnościami i rodziny o niższych dochodach mogą mieszkać razem, zachowując samodzielność i poczucie wspólnoty.

Nowy budynek przy Via Grandi powstaje według standardu budynku o niemal zerowym zużyciu energii, z panelami fotowoltaicznymi i inteligentnymi systemami wspierającymi niezależne życie mieszkańców.

Wokół budynku zaplanowano zielony plac i piesze ścieżki, które łączą centrum z dzielnicami północnymi.

Projekt realizowany jest przy aktywnym udziale mieszkańców i lokalnych organizacji. To modelowe połączenie mieszkalnictwa, włączenia społecznego i ekologii, które udowadnia, że publiczne inwestycje mogą być zarówno piękne, jak i społeczne.

Amforarium – Murter-Kornati (Chorwacja)

Projekt o wartości 4,47 mln euro przekształci zabytkowy obiekt w Murter-Kornati w centrum edukacji i turystyki zrównoważonej, poświęcone historii amfor i dziedzictwu morskiemu Adriatyku.

To nie tylko muzeum, ale żywe laboratorium, w którym mieszkańcy i turyści poznają dawne techniki rzemieślnicze oraz zagadnienia związane z ochroną środowiska i bioróżnorodności.

Amforarium to przykład, jak inwestycje w kulturę mogą napędzać zrównoważony rozwój wysp, wzmacniając ich odporność gospodarczą i środowiskową.

Szkoła XXI wieku – L’Étang-la-Ville (Francja)

Francuskie L’Étang-la-Ville inwestuje w edukację przyszłości. Nowy ośrodek szkolno-rekreacyjny ma zastąpić przestarzały budynek z lat 60., który nie spełniał norm energetycznych i dostępnościowych.

Projekt powstał po szerokich konsultacjach – od warsztatów z uczniami i rodzicami po otwarte spotkania i ankiety online.

Nowa szkoła zostanie zbudowana z naturalnych materiałów, z wykorzystaniem energii geotermalnej, a jej architektura wkomponuje się w otoczenie dzięki drewnianym fasadom i zielonym dachom. Powstanie tu centrum edukacji, sportu i kultury, które ma uczyć dzieci nie tylko wiedzy, ale także troski o środowisko i lokalną wspólnotę.

Przestrzeń do nauki i współtworzenia – Heerenveen (Niderlandy)

W Heerenveen powstaje model współdziałania, które połączy uczniów, nauczycieli i lokalnych rzemieślników we wspólnej pracy nad rozwiązaniami z zakresu zrównoważonego budownictwa.

Projekt opiera się na współpracy szkoły Frasta i organizacji pozarządowych, które wspólnie opracowują program warsztatów o tradycyjnych technikach budowlanych i współczesnych metodach ograniczania emisji CO₂.

To przestrzeń, gdzie tradycja spotyka się z innowacją, a edukacja staje się narzędziem realnej zmiany.

Bizi Beizaman – Beizama (Hiszpania)

Hiszpańska Beizama walczy z depopulacją, stawiając na nowoczesne, zrównoważone budownictwo społeczne.

Projekt obejmuje budowę czterech budynków z mieszkaniami na wynajem przeznaczonych dla młodych rodzin i osób o niskich dochodach.

Domy powstaną w centrum miasteczka, z pełnym dostępem do transportu publicznego i wspólnych przestrzeni. Zaprojektowane z naturalnych materiałów i odnawialnych źródeł energii, budynki będą stanowić nowoczesną interpretację tradycyjnej baskijskiej architektury.

Projekt został opracowany w procesie partycypacyjnym z mieszkańcami i agencją rozwoju lokalnego – to przykład, jak małe miasta mogą reagować na wielkie wyzwania demograficzne.

Szkoła Frasta – Agnanta (Grecja)

W górach Epiru dawna szkoła podstawowa w Agnanta zamieniona została w miejsce, w którym lokalna społeczność, rzemieślnicy i studenci uczą się tradycyjnych technik budowlanych.

Projekt prowadzony jest przez organizację Wędrowne Laboratorium Tradycyjnych Technik Budowlanych, które łączy edukację praktyczną z badaniami nad cyrkularnym budownictwem.

Uczestnicy warsztatów uczą się pracy w kamieniu, drewnie i glinie, a wszystko, co powstaje podczas zajęć, zostaje jako trwała część odnowionego budynku.

To miejsce, w którym lokalna tożsamość i rzemiosło stają się narzędziem nowoczesnego, zrównoważonego rozwoju.

Spółdzielnia mieszkaniowa Križevci (Chorwacja)

W chorwackim Križevci powstaje pierwszy w kraju projekt spółdzielni mieszkaniowej, zainicjowany przez miasto i organizacje eksperckie zajmujące się etycznymi finansami i architekturą partycypacyjną. Celem jest stworzenie przystępnych cenowo mieszkań w duchu wspólnoty i współzarządzania.

Projekt realizowany jest w dawnej bazie wojskowej, która już przekształciła się w tętniący życiem kompleks z biblioteką, szkołą, przedszkolem i centrum technologicznym.

Nowa spółdzielnia zapewni dach nad głową osobom, które nie mogą uzyskać kredytu hipotecznego, a jednocześnie chce budować poczucie wspólnoty i współodpowiedzialności.

To pionierski projekt w regionie, który może stać się wzorem dla innych chorwackich gmin szukających alternatywy dla komercyjnego rynku mieszkaniowego.

Wszystkie zdjęcia pochodzą ze strony: Prizes: Winners | New European Bauhaus Prizes