To podejście, które łączy wygodę, zdrowy mikroklimat wewnątrz budynku oraz wyjątkowo niskie zużycie energii. Mało kto jednak pamięta, że ta rewolucyjna koncepcja narodziła się już ponad 40 lat temu – jako odpowiedź na kryzysy energetyczne i poszukiwanie nowych sposobów na mądre gospodarowanie energią.

Jak to się zaczęło?

Początki sięgają lat 80. XX w. Na świecie rosła świadomość ekologiczna, ceny energii były nieprzewidywalne, a architekci coraz odważniej zadawali pytanie: czy da się zbudować dom, który praktycznie nie potrzebuje ogrzewania?

To właśnie w tamtym czasie niemiecki fizyk dr Wolfgang Feist i szwedzki profesor Bo Adamson rozpoczęli wspólne prace nad nowym standardem budownictwa. Celem było stworzenie budynku, który dzięki odpowiedniej konstrukcji i zastosowanym technologiom mógłby samodzielnie zapewniać sobie ciepło, czyli ogrzewać się sam.

Najważniejsze kamienie milowe tej historii to:

• lata 80. – rodzi się idea budynku, który wykorzystuje energię słońca, ciepło ludzi i urządzeń, zamiast polegać na tradycyjnym ogrzewaniu
• 1988 – Feist i Adamson formułują oficjalne wytyczne: budynek pasywny ma zużywać mniej niż 15 kWh/m² energii na ogrzewanie rocznie – to nawet 90% mniej niż typowy budynek z tamtych czasów
• 1991 – w Darmstadt powstaje pierwszy na świecie dom pasywny; eksperyment udaje się spektakularnie, a koszty eksploatacji są minimalne
• 1998 – projekt CEPHEUS, finansowany przez Unię Europejską, potwierdza, że technologia działa w różnych krajach i klimatach; od tego momentu budownictwo pasywne zaczyna zdobywać Europę
• początek lat 2000. – powstają pierwsze pasywne szkoły, biurowce, a nawet kościoły
• Instytut Domu Pasywnego (PHI) w Darmstadt staje się światowym centrum wiedzy, badań i certyfikacji.

Od tego momentu standard pasywny przestaje być eksperymentem – staje się kierunkiem, w którym zmierza cała Europa.

Czym właściwie jest budynek pasywny?

Wbrew pozorom, nie chodzi tu o „specjalny rodzaj ogrzewania”, ale o takie zaprojektowanie budynku, aby potrzebował go jak najmniej.
Dom pasywny to perfekcyjnie zaprojektowana „termiczna maszyna”, która traci niewiele energii, a to, co naturalnie powstaje wewnątrz – zatrzymuje.

Najważniejsze założenia:

1. Superwysoka izolacyjność

Ściany, dach i podłoga są tak dobrze ocieplone, że budynek niemal nie traci ciepła.

2. Szczelność

Powietrze nie ucieka przez nieszczelności – każdy detal jest precyzyjnie wykonany.

3. Wentylacja z odzyskiem ciepła (rekuperacja)

Zużyte powietrze oddaje ciepło świeżemu, które napływa z zewnątrz. Straty są minimalne.

4. Maksymalne wykorzystanie energii słońca

Duże przeszklenia od południa, odpowiednie zacienienia i układ pomieszczeń pozwalają wykorzystać naturalne zyski energii.

5. Wewnętrzne źródła ciepła

Ludzie, komputery, oświetlenie, gotowanie – w budynku pasywnym wszystko to staje się częścią „systemu grzewczego”.

6. Brak tradycyjnego ogrzewania

Albo minimalny system wspomagający – często prosta nagrzewnica powietrza wystarczy na cały obiekt.

Efekt?
Budynki pasywne zużywają nawet 90% mniej energii niż tradycyjne i zapewniają wyjątkowy komfort cieplny, szczególnie zimą i latem.

Dlaczego budownictwo pasywne tak szybko się rozwija?

Powodów jest kilka:

• rosnące ceny energii – budynek pasywny to niezależność
• polityka klimatyczna UE – kierunek „zeroemisyjny” wymaga energooszczędności
• komfort użytkowników – stała temperatura, świeże powietrze, brak przeciągów
• niższe koszty eksploatacji – szczególnie ważne dla samorządów
• lepsze zdrowie użytkowników – rekuperacja filtruje powietrze i poprawia mikroklimat
• rozwój technologii – materiały są coraz tańsze i powszechniejsze.

Nic dziwnego, że budynki pasywne powstają dziś jako przedszkola, ośrodki zdrowia, żłobki, biura czy obiekty komunalne. Dla gmin to sposób na ograniczenie kosztów w długim okresie i poprawę jakości życia mieszkańców.

Budownictwo pasywne a przyszłość samorządów

Samorządy w całej Europie – i coraz częściej w Polsce – zauważają, że budynek pasywny to coś więcej niż ekologiczny obiekt. To:

• Realny wkład w walkę ze smogiem i zmianami klimatu
• Inwestycja, która zwraca się przez lata
• Narzędzie edukacji ekologicznej
• Sposób na uniezależnienie instytucji publicznych od wahań cen energii.

Dlatego standard pasywny jest coraz częściej uwzględniany w strategiach gminnych i wojewódzkich programach ochrony powietrza.